Terminal Krimpleme Nedir?
Kablolar günümüz teknolojisi ve profesyonel yaklaşımlarla birçok işlemden geçerek çok daha güvenilir hale gelmektedir. İmal edilen akabinde fabrikalara getirilerek müşterilerin talepleri doğrultusunda özel işlemlere tabi tutulan kablolar, güvenli kullanımı da maksimum düzeye çıkarır. Gruplara ayrıştırılarak belirli ölçülerde kesilen kablolara, uç açılır; lehimleme, çakma işlemi gibi aşamalar uygulanır. Bu işlemler sonunda soketleme ve sonrasında bantlama yapılmasıyla ürünler test alanına alınır. Olası çalışmama veya temassız durumu testinden geçen kablolar için Terminal Krimpleme en uygun cihazlarla, özel makineler, yeterli teçhizat ile profesyonel kişiler tarafından gerçekleştirilir.
Krimpleme açık ya da kapalı terminal ayağının, kablo üzerine soğuk kaynak şeklinde adlandırılan mekanik baskı ile sıkılarak deforme edilmesiyle yapılmaktadır. Kablo ile terminal arasında gaz ve hava geçirgenliği olmayacak şekilde bir bağlantı kurulur. Bu bağlantı, kablonun terminalden çıkartılamayacağı kadar mekanik gücü olan bir arayüzdür. Bilindiği üzere, mekanik güç ve elektrik verimi ters orantıda çalışır. Yüksek krimp gücü uygulamada elektrik verimini arttırırken, mekanik gücünü düşürür. Burada en önemli nokta, Terminal Krimpleme yapılırken uygun ve yeterli aletler kullanılmalıdır. Terminaller belirli kablo boyut ve aralıkları için yapılmış olduğundan bu boyutlara uymayan küçük kablolarda az baskı uygular ve büyük kablolarda çok baskı oluşur.
Terminaller pek çok farklı malzeme kullanılarak üretilirler. Uygun metal seçimi hem terminal dizaynına hem de kullanım alanına bağlıdır. Kullanılan metal ve alaşımlar, temasın verim ve özelliklerini belirler. Farklı uygulama alanlarını değerlendirmede kullanılabilecek başlıca kriterler: Elektrik iletkenliği, korozyon ve ısıya dayanıklılık özellikleridir. Pirinç, fosfor bronz, çelik ve bakir kullanılan başlıca metal ve alaşımlardır.
Terminal kaplamaları birçok anlamda ürüne fayda sağlamaktadır. Çünkü terminal kaplamalarda ürünün korozyona dayanıklılığını artırarak özel ihtiyaç ve talepler için uygulama aralığını genişleten mekanik ve elektriksel bir bütünlük sağlar. Kaplama, ön kaplama (hammaddenin kaplamalı olması) veya elektroliz yoluyla son kaplama (ürünün kaplanması) şeklinde olabilir. Elektroliz yoluyla yapılan kaplama, ürünün her tarafını kapladığından en iyi kaplama sistemidir. Kaplama farklı kalınlık ve parlaklıkta olabilir. Kaplama bakir, kalay, nikel, gümüş, çinko ve değerli metallerle yapılabilir.Terminal Krimpleme Tekniği
Otomotiv, elektrik, elektronik ve beyaz eşya sektörlerinde yaygın kullanım alanına sahiptir. Bilgilerin güvenli bir şekilde saklanması ve taşınması için güç ve elektrik sinyal iletimi görevini yerine getiren metal, ayrılabilir sistem elemanlarına terminal adı verilmektedir. Terminallerin bilgilerin aktarımında fiziksel ve spesifik özelliklerinin tam fonksiyonlu çalışması gerekmektedir. Burada amaç; elektrik kontağı kurmak, ayrılabilir mekanik bağlantı oluşturmak, iletken parçaların izolasyonunu sağlamak, bağlantıların güvenli olabilmesini sağlamaktır.
Terminallerin bütün elemanlarının mekanik olarak korunması ve elektriksel parçalara temasının engellenmesini sağlayan ve izolasyon görevi yapan plastik elemanlara konnektöradı verilir.
Terminal; İzole Ayak, İletken Ayak, İzole ve İletken Ayak Pahları, Kilitleme Noktası, Dişi Terminal Ağız Yüksekliği ve Ağız Genişliği, Erkek Terminalde Pah gibi bölümlerden oluşur. Bunlar;
1. İzole Ayak: İzolasyonun çevresini kapatarak kaymayı ve sıyrılmayı önler. Titreşimden dolayı meydana gelebilecek kısa devre gibi olumsuzları engeller.
2. İletken Ayak: Kablonun sıyrılmış ucunu yani iletken kısmını kapatır. Akımın stabil(sabit) bir şekilde geçişini sağlar.
3. İzole ve İletken Ayak Pahları:Krimpleme esnasında krimp çeneleri üzerinde oluşan sürtünmede azaltıcı etki yaparak işlemi kolaylaştırmada önemli rol oynar. Pahlar, kablo izole ve iletken kısımlarına nüfuz ederek bağlantıyı güçlendirir.
4. Kilitleme Noktası:Pabucun üzerindeki nokta, erkek terminaldeki kilitleme deliğine oturur. Bu nokta erkek terminal için bir limit belirler ve terminallerin birbirinden ayrılması için gerekli kuvveti yükseltir.
5. Dişi Terminal Ağız Yüksekliği ve Ağız Genişliği: Dişi terminallerin bu değerleri, birlikte kullanılacağı erkeğe uygun olmalıdır.
6. Erkek Terminalde Pah: Pahın buradaki etkisi, erkeğin dişiye daha kolay geçmesini sağlamaktır. Bu nedenle, erkek terminalin ağzındaki pahın uygun olmasına dikkat edilmelidir.Terminallerin Adlandırılması
Yassı geçme tip dişi terminaller, kendisine uygun erkek terminalin ağız genişliğine göre adlandırılır. Erkek ağız genişlikleri standarttır. Terminali isimlendirirken ağız genişliğinin yanı sıra erkeğin kalınlık değerinin de verilmesi gerekmektedir; 6.3 x 0.8 (6.3 genişlik ve 0.8 kalınlığında erkeğe takılan dişi terminal) gibi. Kullanım alanlarına göre bakıldığında bu genişlikler:
2.8 (Radyo ve Televizyon Setleri, düşük akım yükü için),
4.8 (Genellikle 6.3’ün uygun olmadığı durumlar için),
6.3 (Otomotiv Endüstrisi ve diğer sektörlerde en yaygın kullanılan ölçüdür),
9.5 (Otomotiv Endüstrisinde yüksek akım yükleri için kullanılır),
7.7 (Ara değer).
Terminaller tek veya zincir formunda üretilirler. Tek terminaller el kıvırma takımlarında, zincir formunda üretilenler ise yarı veya tam otomatik makinelerde krimplenirler. Terminallerin üretiminde farklı malzemeler kullanılabilir. Uygun metal seçimi hem terminal dizaynına hem de kullanım alanına bağlıdır. Kullanılan metal ve alaşımlar, temasın verim ve özelliklerini belirler.
Terminal krimpleme işleminde dikkat edilecek hususlar:
1. Terminal seçiminde kullanılacak olan kabloyla uygunluğu kontrol edilir.
2. Presin tonajı, krimp yapma kuvvetine yetebildiğinden emin olunur.
3. Terminale uygun yataklamayı yapacak ve her işlemde standart boy kadar ilerletecek kalıp seçilir.
4. Krimp işlemini gerçekleştirecek çene ve örs ağız profillerinin tolerans uygunluğuna bakılır.
5. Kalıp ayarı sırasında çene ve örsler terminal üzerine gelmeden asla birbirlerine temas ettirilmez. Binecek çok az bir kuvvet bile çene ya da örse zarar verebileceğinden ilk ayar, el ile yapılır. (Çünkü çenenin profilinde olabilecek küçük bir iz dahi terminalin düzgün şekillenmesini engelleyebilir veya uygun olmayan bir sıkma gerçekleşebilir.)
6. Kalıp ve pres ayarı yapıldıktan sonra, tüm kontra somunlar ve sıkılan cıvatalar tekrar kontrol edilir ve gerekiyorsa sıkılır.
7. Kalıba monte edilen alt ve üst kesme bıçaklarının ağızları sağlam olup olmadığı ve alt bıçağın kesme anında terminalle birleştiği yüzey profilleri terminal yüzeyiyle uyumluluğu kontrol edilir. (Aksi halde terminalin ağız profili bozulmuş olur. Bu olay erkek terminallerde olduğunda takma ve çekme kuvveti değerlerini tamamen değiştirerek standart olarak imal edilmiş olan terminalleri bozabilir.)
8. Kablo terminale uygun ve düzgün bir şekilde yerleştirilir.
9. Kalıbın yatakları ve hareketli kısımları maksimum 4 saatlik periyotlarla yağlanır.
10. Kesim çapakları, bıçaklar arasından düşüp düşmediği kontrol edilir.
11. Rulodan gelen terminal yağlı değil ise vardiyada 2-3 defa olmak üzere terminal yatağı bir miktar kızak yağı ile yağlanır.
12. Kesim yapan alt bıçakla, terminal yatağı ve krimpi yapan örsün yüksekliğinin aynı olması sağlanır.
13. Üst baskı parçası kullanılan kalıplarda, baskı parçasının ağzına terminal gizlenecek şekilde yuva açılır ve baskı parçasının uzunluğu çene teğet noktasından, krimplenmiş terminal yüksekliği kadar ayarlanır.
14. Çeneleri kalıba monte ederken, birbirine temas eden ve ara saçı olmayan çenelerde iletken sıkıcı çenenin, örsün izole kısmına geçmemesine dikkat edilir. (Çünkü bu durum iletken çenenin çok çabuk kırılmasına sebep olur.)